Arkadaşlar bakın ne oldu şimdi… Yapay zeka yarışı öyle bir noktaya geldiki, artık cebimizdeki telefon, masamızdaki bilgisayar derken her şeyin fiyatı uçtu gitti. Dünya devi şirketler yapay zeka araçları için birbirleriyle yarışırken, biz tüketiciler bu yarışın faturasını ödemeye başladık bile. İnanır mısınız, bilgisayarlarda ve akıllı telefonlarda kullanılan bellek çiplerinin fiyatı son bir yılda tam beş ila altı kat arttı. Evet yanlış duymadınız, beş kat!
Bu durum o kadar ciddi boyutlara ulaşmış durumda ki, sektörde artık bu krize “RAMaggedon” adı veriliyor. Rastgele erişimli bellek anlamına gelen RAM bileşenlerinden yola çıkılarak konulan bu isim, aslında kıyamet gibi bir şey yaşandığının da habercisi adeta. Peki ne oluyor? Neden bu çipler bu kadar değerlendi? Gelin olayın perde arkasına birlikte bakalım…
Samsung Electronics’in Finans Direktörü bu hafta çok önemli bir açıklama yaptı. Dijital verileri depolayan mikroçiplerdeki tedarik sıkıntısının 2027 yılında muhtemelen daha da derinleşeceğini ve bu durumun 2028 boyunca devam edeceğini bildirdi. Yani arkadaşlar, bu işin sonu daha çok uzun… Kısa vadede fiyatların düşmesini beklemek hayal gibi görünüyor. Peki bu darlığın sebebi ne? Asıl mesele şurada: Kar marjlarını artırmak isteyen çip üreticileri, üretim kapasitelerini yapay zeka araçlarının eğitimi ve çalıştırılması için büyük talep gören yüksek bant genişlikli belleğe, yani HBM’e kaydırdı. Doğal olarak normal RAM üretimi azalınca, arz daraldı ve fiyatlar tavan yaptı.
Bu durumdan en çok etkilenen yerlerden biri hiç şüphesiz Hong Kong’daki teknoloji çarşıları oldu. Wan Chai Computer Centre’da iş yapan esnaf ne yapacağını şaşırmış durumda. In-Technology Services’in yöneticisi Wade Lam, dükkanında sergilenen fiyat listesinin yanına krizle ilgili haber kupürleri asmış. Adam AFP ajansına verdiği demeçte, bu haberleri süreci bilmeyen müşterileri bilgilendirmek amacıyla sergilediklerini söylüyor. Yani müşteri geliyor, fiyatı görüyor, “Bu ne böyle?” diyor… Adam da haklı olarak “Bak kardeşim, bu işin suçu bizde değil, dünyada böyle bir kriz var” demek istiyor.
Hong Kong’daki esnafın durumu gerçekten içler acısı. Videocom Computer şirketinin yöneticisi Ken Tam’ın söylediklerine kulak verin: Eylül ayından bu yana, yani fiyat artışlarının başladığı dönemden itibaren iş hacimleri tam yarı yarıya düşmüş. Düşünün, daha önce 300 ila 400 Hong Kong dolarına, yani yaklaşık 40-50 ABD dolarına satılan 16 gigabaytlık bir RAM’in fiyatı şu anda 1500 Hong Kong dolarına fırlamış. Bu ne demek? Dört katlık bir artış! Tam bu durumu şöyle özetliyor: “Fiyatlar aniden bu kadar yükseldiğinde müşterilerde psikolojik bir bariyer oluşuyor. Gerçekten ihtiyaçları varsa satın alıyorlar; aksi takdirde beklemeyi veya standartlarını düşürerek daha düşük performanslı bir bellek çipi almayı tercih ediyorlar.” Yani millet artık alamıyor, alamayınca da mecburen düşük performanslı ürünlere yöneliyor…
Tayvan merkezli pazar araştırma şirketi TrendForce’un analisti Ellie Wang’ın verdiği bilgiye göre, bilgisayar ve akıllı telefonlar için kullanılan bellek fiyatları bir yıl öncesine kıyasla yaklaşık beş ila altı kat artmış. Bu rakam gerçekten akıl almaz boyutlarda. Peki bu krizden kimler kazançlı çıkıyor dersiniz? Tabii ki çip üreticileri! Yapay zeka alanındaki talep patlaması, dünyanın en büyük üç bellek çipi üreticisi olan Güney Koreli Samsung Electronics ve SK hynix ile ABD merkezli Micron şirketlerinin karlarında ve hisse değerlerinde ciddi artış sağladı. Hani derler ya, “Birinin yangını, başkasının karlı çıkmasına sebep olur” diye… İşte tam olarak bu durum.
Dördüncü sıradaki oyuncu da boş durmuyor. ChangXin Memory Technologies, yani CXMT, pazartesi günü Şanghay’da borsaya kote olarak Çin ana karasının en değerli şirketi konumuna yükseldi. Bu çok büyük bir olay! Omdia kıdemli baş analisti James Zhao’ya göre, sektöre görece yeni giren CXMT, ileri teknoloji kulvarında lider üreticileri takip eden konumda. Zhao ayrıca HBM’in veri merkezi sunucularında Nvidia gibi üreticilerin yapay zeka sistemlerindeki karmaşık hesaplamaları yürüten güçlü çiplerini desteklemek amacıyla kullanıldığını kaydediyor. Ancak işin ilginç tarafı, geleneksel RAM ve bilgisayarlarda kullanılan DRAM türü açısından bakıldığında, mevcut arz kısıtlı piyasa koşullarının CXMT şirketine “sonra gelen avantajı” sağlayabileceğini belirtiyor. Yani bu kriz, bazıları için fırsata dönüşebilir…
Tüketiciler ise çareyi farklı yollarda arıyor. Hong Kong’da yatırım bankacılığı yapan Henry Wong adlı bir vatandaş, daha yüksek özelliklere sahip yeni bir bilgisayar satın almak yerine mevcut eski dizüstü bilgisayarının RAM kapasitesini yükseltmeyi tercih etmiş. Wong yaptığı açıklamada, “Belleği yükselttikten sonra bilgisayarın gerçekten çok akıcı çalıştığını gördüm ve yeni bir bilgisayar alma isteğim ortadan kalktı” diyor. Yani insanlar artık yeni ürün almak yerine eskisini güçlendirme yoluna gidiyor. Bu da ayrı bir tüketim alışkanlığı değişikliği yaratıyor…
Ama asıl korkutan haber şu: Otomobil üreticileri de araç içi bilgisayar sistemlerinde yükselen maliyetlerle karşı karşıya kaldıklarını ve bu durumun yakın zamanda yeni araç fiyatlarını yukarı çekebileceğini belirtiyor. Düşünün, sadece bilgisayar ve telefon değil, artık araba fiyatları da bu çip krizinden etkilenecek. Yani önümüzdeki günlerde galerilere gittiğimizde de bu krizin yansımalarını görebiliriz. Bu iş, herkesi etkileyecek bir boyuta ulaşıyor…
Japonya’nın başkenti Tokyo’daki teknoloji merkezi Akihabara’da da durum pek farklı değil. Belçikalı grafik tasarımcısı ve özel bilgisayar imalatçısı Charles Brousse, RAM, ekran kartı ve anakart fiyatlarının aşırı düzeylere ulaştığını söylüyor. Maliyetlerin yüksekliği nedeniyle önceden sistem kurmak için parça satın almadığını belirten Brousse, “PC & Chill” adını verdiği hizmet kapsamında müşterilerinin kendi satın aldığı parçaları monte ettiğini aktarıyor. Yani düşünün, bir bilgisayar imalatçısı bile parça stoklayamıyor çünkü fiyatlar çok yüksek! Brousse ayrıca çip darlığının insanları 10 yıla kadar kullanılabilen masaüstü bilgisayarlar yerine daha ucuz dizüstü bilgisayarlara yönelttiğini dile getiriyor. Adam bu durumdan hiç memnun değil: “Bunun iyi bir şey olduğundan emin değilim; insanlar sonuçta daha kısa ömürlü ürünler satın alıyor ve bu da bir tüketim döngüsünü besliyor” diyor. Tasarımcı, sürecin yapay zekadaki “spekülatif balon” tarafından tetiklenmesinin de rahatsızlık verici olduğunu belirterek, “Mesleğim gereği grafik tasarımcı olduğum için yapay zekanın mesleğim üzerinde doğrudan bir etkisi bulunuyor” diye konuşuyor. Yani bu kriz, sadece cebimizi değil, mesleklerimizi de tehdit ediyor…
Neyse devam edelim… Bu krizin ne zaman sona ereceği ise tam bir muamma. Samsung’un finans direktörünün açıklamasına göre, tedarik sıkıntısı 2027’de derinleşecek ve 2028 boyunca sürecek. Yani daha önümüzde en az iki yıllık zorlu bir süreç var gibi görünüyor. Bu süre zarfında fiyatların daha da artması bekleniyor. Uzmanlar, yapay zeka talebi arttıkça ve üreticiler HBM’e yöneldikçe normal RAM arzının daha da daralacağını söylüyor. Bu da şu demek: Önümüzdeki dönemde bilgisayar almak isteyenler ya çok yüksek fiyatlarla karşılaşacak ya da mevcut sistemlerini uzun süre kullanmaya devam edecek. Hatta bazıları, bu krizin 2028 sonrasına da sarkabileceğini öne sürüyor…
Peki bu durumdan çıkış var mı? Şimdilik pek öyle görünmüyor. Çip üreticilerinin kar marjları artarken, tüketicilerin alım gücü her geçen gün eriyor. Hong Kong’daki esnafın işleri yarı yarıya düştü, Tokyo’daki imalatçı parça stoklayamıyor, otomotiv sektörü fiyat artışı sinyalleri veriyor… Yani herkes aynı noktada birleşiyor: Bu iş daha da kötüleşecek gibi görünüyor. Bakalım bundan sonra ne olacak? Gelişmeleri yakından takip ediyoruz…
Kaynak: Orijinal Haber
